HR và kiểm kê khí nhà kính: Vai trò của nhân sự trong giảm phát thải doanh nghiệp

Kiểm kê khí nhà kính đang trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược ESG và phát triển bền vững của doanh nghiệp. Tuy nhiên, giảm phát thải không chỉ là trách nhiệm của bộ phận môi trường, sản xuất hay kỹ thuật. HR cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đội ngũ, năng lực và văn hóa giảm phát thải.

1. Kiểm kê khí nhà kính là gì?

Kiểm kê khí nhà kính là quá trình doanh nghiệp thu thập, tính toán và xác định lượng phát thải khí nhà kính, thường được quy đổi về đơn vị CO₂ tương đương (CO₂e).

Các nguồn phát thải thường được phân thành 3 phạm vi:

• Scope 1: Phát thải trực tiếp từ các nguồn thuộc quyền sở hữu hoặc kiểm soát của doanh nghiệp, như nhiên liệu sử dụng tại nhà máy, phương tiện, thiết bị.

• Scope 2: Phát thải gián tiếp từ việc sử dụng điện, hơi nước, nhiệt hoặc năng lượng mua vào.

• Scope 3: Phát thải gián tiếp trong chuỗi giá trị như nguyên vật liệu, vận chuyển, công tác, đi lại của người lao động, xử lý chất thải và các hoạt động liên quan khác.

Có thể hiểu đơn giản:

Không đo lường → không biết mức phát thải → khó đặt mục tiêu → khó quản trị hiệu quả.

2. HR có vai trò gì trong giảm phát thải?

Nhiều doanh nghiệp thường nhìn giảm phát thải dưới góc độ công nghệ và đầu tư. Nhưng phía sau mọi quy trình, máy móc và chính sách đều là con người.

HR có thể tham gia vào 5 nhóm công việc chính.

Thứ nhất: Xây dựng trách nhiệm giảm phát thải

HR phối hợp với lãnh đạo và các phòng ban đưa mục tiêu ESG, carbon và sử dụng tài nguyên hiệu quả vào mô tả công việc, KPI và trách nhiệm của từng vị trí.

Ví dụ:

• Sản xuất: giảm tiêu hao năng lượng/sản phẩm.

• Logistics: tối ưu nhiên liệu và tuyến vận chuyển.

• Mua hàng: ưu tiên nhà cung cấp có tiêu chuẩn môi trường.

• Văn phòng: giảm điện, giấy và chất thải.

• HR: đào tạo và thúc đẩy hành vi xanh của nhân viên.

Thứ hai: Phát triển năng lực xanh cho người lao động

Doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh cần có Green Competency – năng lực xanh.

HR có thể đưa các năng lực này vào khung năng lực của doanh nghiệp, chẳng hạn:

• Nhận thức về biến đổi khí hậu.

• Sử dụng năng lượng hiệu quả.

• Quản lý chất thải.

• Tiết kiệm tài nguyên.

• Tư duy vòng đời sản phẩm.

• Khả năng nhận diện và giảm phát thải trong công việc.

Từ đó, HR xây dựng chương trình đào tạo ESG, Green HR và năng lực giảm phát thải phù hợp với từng nhóm nhân sự.

3. HR có thể tham gia vào quá trình kiểm kê khí nhà kính như thế nào?

HR không nhất thiết phải trực tiếp tính toán toàn bộ lượng CO₂e. Tuy nhiên, HR có thể đóng vai trò điều phối dữ liệu và con người.

Một quy trình đơn giản có thể gồm:

Xác định nguồn phát thải → Phân công trách nhiệm → Thu thập dữ liệu → Kiểm tra dữ liệu → Tính toán CO₂e → Đặt mục tiêu → Theo dõi KPI → Cải tiến.

HR có thể hỗ trợ thu thập những dữ liệu liên quan đến nhân sự như:

• Số lượng và cơ cấu người lao động.

• Đi lại của nhân viên.

• Công tác và di chuyển.

• Làm việc từ xa.

• Đào tạo và truyền thông ESG.

• Mức độ tham gia các chương trình xanh.

• Ý tưởng cải tiến giảm phát thải từ nhân viên.

Đặc biệt, với Scope 3, yếu tố con người và hành vi của người lao động có thể trở thành một phần đáng chú ý trong dữ liệu cần quản lý.

4. Giám sát giảm phát thải cần những KPI nào?

Doanh nghiệp có thể xây dựng dashboard ESG kết hợp với hệ thống quản trị nhân sự.

Một số chỉ số có thể theo dõi:

Nhóm chỉ số	Ví dụ KPI
Phát thải	Tấn CO₂e/năm
Hiệu quả	CO₂e/doanh thu
Sản xuất	CO₂e/sản phẩm
Năng lượng	kWh/sản phẩm
Nhân sự	% nhân viên được đào tạo ESG
Văn hóa	% nhân viên tham gia chương trình xanh
Cải tiến	Số sáng kiến giảm phát thải
Quản trị	% KPI xanh được tích hợp vào vị trí liên quan

Điểm quan trọng là không chỉ đo lượng phát thải mà phải đo cả hành vi và năng lực tạo ra sự thay đổi.

5. Từ Green HR đến văn hóa doanh nghiệp xanh

Một chương trình giảm phát thải chỉ thực sự bền vững khi nó trở thành văn hóa doanh nghiệp.

HR có thể triển khai theo chuỗi:

Tuyển dụng xanh → Hội nhập xanh → Đào tạo xanh → KPI xanh → Khen thưởng xanh → Lãnh đạo xanh → Văn hóa xanh.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể đưa tiêu chí sử dụng tài nguyên hiệu quả vào chương trình hội nhập nhân viên mới; tổ chức các chiến dịch tiết kiệm điện, giảm giấy; ghi nhận sáng kiến xanh và đưa một số mục tiêu môi trường vào đánh giá hiệu suất phù hợp với từng vị trí.

6. Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng một hệ thống ESG quá phức tạp.

Doanh nghiệp có thể triển khai theo 5 bước thực tế:

Bước 1 – Đo: Xác định nguồn phát thải và thu thập dữ liệu.

Bước 2 – Biết: Kiểm kê và xác định các nguồn phát thải trọng yếu.

Bước 3 – Đặt mục tiêu: Xác định mục tiêu giảm phát thải theo năm.

Bước 4 – Giao trách nhiệm: Phân bổ KPI và trách nhiệm cho từng bộ phận.

Bước 5 – Giám sát: Theo dõi định kỳ, đánh giá kết quả và liên tục cải tiến.

Kết luận

Kiểm kê khí nhà kính là nền tảng để doanh nghiệp hiểu mình đang phát thải ở đâu, bao nhiêu và từ hoạt động nào. Nhưng để giảm phát thải một cách bền vững, doanh nghiệp cần đi xa hơn việc đo lường.

Đó là bài toán về con người, năng lực, hành vi và hệ thống quản trị.

Vì vậy, HR không nên đứng ngoài chiến lược ESG. HR có thể trở thành cầu nối giữa chiến lược giảm phát thải của doanh nghiệp và hành động hằng ngày của người lao động.

Có thể nhìn toàn bộ quá trình bằng một chuỗi quản trị đơn giản:

Dữ liệu → Kiểm kê → Mục tiêu → KPI → Con người → Hành động → Giám sát → Cải tiến.

Khi mỗi nhân viên hiểu mình đang tạo ra phát thải ở đâu, có thể giảm bằng cách nào và kết quả được đo lường ra sao, ESG sẽ không còn là một khẩu hiệu của doanh nghiệp mà trở thành một phần của hệ thống vận hành và văn hóa tổ chức.

HR xanh không chỉ là quản trị nhân sự thân thiện với môi trường. Đó là xây dựng một lực lượng lao động có năng lực để cùng doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng bền vững.